رَزدُخت

در فارسی کهن واژه‌ی «رَز» به معنی باغ، به‌ویژه باغ انگور یا تاکستان به کار رفته است. این واژه هم اکنون نیز در برخی از گویش‌های ایرانی با همان مفهوم و معنا رایج است. به عنوان مثال در منطقه تاکستان قزوین به باغ‌های محصور با دیوار یا چینه‌ی گِلی «رَز» گفته می شود. همچنین برخی زبان‌شناسان نیز بر این باورند که واژه‌ی «رضوان» در عربی به معنی بهشت تغییر شکل یافته‌ی واژه ایرانیِ «رَزبان» است. منوچهری دامغانی، شاعر سده پنجم هجری در مصرع‌های آغازین قصیده‌ای خیال‌انگیز در وصف پاییز و فصل برداشت انگور، از این واژه به زیبایی استفاده کرده است.

در ادبیات ایران‌زمین کمتر واژه و مفهومی به اندازه‌ی شراب دارای تشبیه، توصیف و استعاره‌های گوناگون بوده است. هزاران واژه و توصیف نغز و نوآفرید از باغ و میوه تا ابزار و هنر شراب‌سازی، از رنگ و طعم شراب تا آدابِ نگهداری و نوشیدن آن یا به سخنی دیگر از ساغر و ساقی تا صهبا و صبوحی در شعر و ادبیات فارسی رخ‌نمایی می‌کند. از مهمترین این استعاره‌ها در وصف میِ انگور می‌توان به «آتشِ تَر»، «لعلِ مذاب»، «آفتابِ قدح»، «خون تاک» و هزاران تعبیر رنگارنگ دیگر اشاره کرد، اما بی‌تردید زیباترین، پرکرشمه‌ترین و دلفریب‌ترین این استعاره‌ها «دخترِ تاک»، «دخترِ رَز» یا «دُختِ رَز» است که بارها و توسط شاعران مختلفی از آنها نام برده شده است. «رَزدُخت» آرایه‌ای دیگر از این واژگان است و استعاره‌ای از میِ گلگون.